Ders Notları

Dünya Üzerindeki Enerji Nakil Hatları

Dünya Üzerindeki Enerji Nakil Hatları

Enerji Taşımacılığı

Enerji Nakil Hatlarının Stratejik Önemi

19. yüzyıldan itibaren petrol, kömür, doğal gaz gibi enerji kaynaklarına sahip olmak, bunların üretimini elde tutmak ve dağıtımını denetim altında bulundurmak büyük devletlerin temel amaçları arasında yer almıştır. Yaşadığımız iletişim çağının tüm araçları enerjiye endekslenmiş durumdadır. Bu bakımdan enerjinin kişi başına yıllık tüketimi de ülkelerin gelişmişlik ölçütü olarak görülmektedir. Bundan dolayı enerjinin temini ve taşınması önem arz etmektedir.

Üretici ve tüketici bölgeler arasında gerçekleştirilen petrol ve doğal gaz taşımacılığı, teknik açıdan büyük farklılıklar göstermektedir. Petrol, nispeten düşük maliyetle deniz yolu ile taşınabilirken, doğal gazın (LNG) önce sıvılaştırılması, tüketilmeden önce de tekrar gaz hâline getirilmesi gerekmektedir. Bu işlem oldukça yüksek bir maliyet gerektirdiğinden doğal gazın boru hatları ile nakli tercih edilmektedir.

Avrupa Birliği ülkeleri, ABD ve Japonya satın aldıkları petrolün büyük bir bölümünü deniz yolu ile taşımaktadırlar. Dünya ekonomisi için enerji kaynaklarının devamlı ve güvenli bir şekilde taşınması çok önemlidir. Özellikle petrol ve doğal gazın tankerlerle taşınmasının çevre kirliliğine neden olması ve ekonomik olarak pahalı olması bu enerji kaynaklarının boru hatlarıyla taşınmasını zorunlu hâle getirmiştir.

Petrolün büyük kısmının tankerlerle taşınması uluslararası suyollarının önemini artırmıştır. Basra Körfezi’nden ihraç edilen petrolün yılda 737 milyon tondan, 2020 yılında 1.668 milyon tona yükseleceği tahmin edilmektedir. Orta Doğu petrollerinin çıkış kapısı konumundaki Hürmüz Boğazı önemli bir noktadır. Buradan çıkan petrol, Akdeniz’e ulaşmadan önce Bab’ül Mendeb Boğazından ve Süveyş Kanalından geçmektedir.

Hazar Bölgesi Enerji Kaynakları

Hazar Bölgesi tarih boyunca hem ticari açıdan hem de askerî açıdan ön plana çıkmıştır. Günümüzde ise bu bölge zengin enerji kaynakları nedeniyle dünya gündemindedir. Hazar Havzası’ndaki enerji kaynakları, Orta Doğu’nun zengin enerji yataklarına bir alternatif olarak görülmektedir. Önemi artan enerji kaynaklarının paylaşımı için ülkeler arasında sorunlar çıkmaktadır.

Hazar Bölgesi’nde yer alan Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan’ın sahip olduğu petrol rezervlerinin yaklaşık 260 milyar varil olduğu tahmin edilmektedir. Bu miktar, bugünkü dünya rezervlerinin % 25’ine karşılık gelmektedir. Doğal gaz rezervlerinin ise 16-19 trilyon m3 (dünya rezervlerinin % 11-12’si) olduğu tahmin edilmektedir. Hazar Bölgesi’ndeki petrol ve doğal gaz boru hatlarının büyük bölümü Sovyetler Birliği döneminde inşa edildiğinden, günümüzde Hazar ve Orta Asya petrol ve gazının dünya piyasalarına ulaşmasının yolu Rusya topraklarından geçmektedir.

Kazakistan ve Azerbaycan petrolünü, Türkmenistan ise doğal gazını aşağıda belirtilen üç önemli hatla dünya piyasalarına ulaştırmaktadır. Bu hatlar şunlardır:

Tengiz (Kazakistan)-Novorossisk (Rusya) Petrol Boru Hattı, 1580 km uzunluğunda ve yıllık 26 milyon ton taşıma kapasitesine sahiptir.

Atirau (Rusya)-Şamara (Rusya) Boru Hattı, yıllık 15 milyon ton taşıma kapasitesine sahiptir.

Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı (Azerbaycan-Gürcistan-Türkiye), 1730 km uzunluğunda ve yıllık 50 milyon ton taşıma kapasitesine sahiptir. Hazar Bölgesi’nin petrol ihraç potansiyelinin 2010’da 140, 2015’te ise 215 milyon ton olacağı tahmin edilmektedir. Dolayısıyla şu anda faaliyette bulunan boru hatlarının 2010 yalı itibariyle tahmin edilen petrol ihracatını gerçekleştirmede yetersiz olacağı görülmektedir. Bu nedenle, Hazar Bölgesi’ndeki petrol ve doğal gazı taşıyacak yeni projeler ortaya çıkmıştır. Bu projeler şunlardır:

  • Nabucco Doğal Gaz Boru Hattı
  • Kazakistan-Çin Petrol Boru Hattı
  • Kazakistan-Türkmenistan-İran Petrol Boru Hattı
  • Bakü-Tiflis-Erzurum-Ankara Doğal Gaz Boru Hattı
  • Yeni Enerji Koridorları Hangileri Olacak?

Hazar ve Orta Asya ülkelerinden doğuya uzanan petrol ve doğal gaz hatları Afganistan ve İran’ı stratejik konuma taşırken, batıya uzanan hatlar ise Türkiye’yi bir enerji koridoru hâline getiriyor. Doğu-batı enerji koridoruyla Orta Asya petrolleri daha ucuza taşınabilecektir.

Ülkemiz petrol ve doğal gaz kaynakları bakımından önemli sayılabilecek rezerve sahip olmamakla beraber, bu kaynaklar bakımından zengin olan ülkelerle sınır komşusudur. Dünya enerji sevkiyatında çok önemli bir yeri olan ümit Burnu ile Hürmüz Boğazına alternatif olabilecek en güvenli ve en kısa yol Türkiye üzerinden geçmektedir.

Türkiye, zengin petrol ve doğal gaz kaynaklarına sahip olan Hazar Havzası ve Orta Doğu ülkeleri ile büyük bir pazar olan sanayileşmiş Batı ülkeleri arasında doğal enerji köprüsü durumundadır. Türkiye’nin bölge ülkeleriyle tarihî, kültürel ve ekonomik ilişkileri bulunmaktadır. Bu nedenle Avrasya Bölgesi’ndeki yeni oluşumlara cevap verebilmek için uluslararası şirketler birliği tarafından gerçekleştirilen Doğu-Batı Enerji Koridoru Projesi içinde Türkiye de yer almaktadır. Bu proje Trans-Hazar ve Trans-Kafkasya petrol ve doğal gaz boru hatlarının yapımına dayanmakta böylece Kafkasya ve Orta Asya ülkelerinin enerji kaynaklarının Batı pazarlarına güvenli ve çeşitli güzergâhlardan ulaştırılmasını öngörmektedir.

Kuzey-Güney ve Doğu-Batı Enerji Koridoru: Türkiye

Türkiye, büyük üretim bölgeleri ile tüketim bölgeleri arasında oluşturduğu köprü nedeniyle bölgede jeopolitik anlamda kilit ülkedir. Türkiye, kuzey-güney eksenine de büyük önem vermekte ve bu güzergâhta transit ülke konumundadır.

Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı, Irak-Türkiye petrol boru hattı ve Samsun-Ceyhan boru hattı büyük kapasiteye sahiptir. Bununla birlikte Boğazlardan geçen petrol göz önünde bulundurulduğunda, önümüzdeki yıllarda dünyadaki petrol arzının % 6, 7‘lik bölümünün Türkiye’den transit geçeceği hesap edilmektedir. Ayrıca Ceyhan, ileride inşa edilecek petrol rafinerisi ve LNG terminali ile bölgenin “enerji musluğu” hâline gelecektir.

Kurucunun Mesajı

Merhaba!

Blog sayfamda birbirinden ilginç konularda hazırladığım içeriklere göz atmadan çıkış yapmazsan sevinirim. Ayrıca beğendiğin içerikleri sosyal medya hesaplarından da paylaşarak destek olabilirsin.

Akademi Facebook sayfasını da beğenmeyi unutma!

Yücel KESEN

Facebook’ta Bizi Takip Edin

Sponsorlu Bağlantı

Öne Çıkanlar

Sponsorlu Bağlantı